Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Beslenme ve Diyet Uzmanı Derya Eren, artan tatlı isteğinin diyabetin erken bir uyarı işareti olabileceğini belirterek bu durumun uzman kontrolünde değerlendirilmesi gerektiğini söylüyor. Tatlı isteği çoğu zaman küçük bir kaçamak veya alışkanlık gibi görülse de vücudun kan şekeri dengesiyle ilgili önemli sinyaller veriyor.
Diyabette şeker kanda yüksek olsa bile hücreler bu şekeri kullanamıyor. Hücrelerin enerji açlığı hissetmesinin tatlı isteğinin artmasına yol açtığını ifade eden Eren, “Bu nedenle sık ve kontrolsüz tatlı isteği, vücudun göz ardı edilmemesi gereken bir uyarısı olabilir” diyor. Pek çok kişinin tatlı krizi şikayetiyle doktora başvurarak tanı aldığı biliniyor.
Türkiye’de diyabet oranları hızla artıyor
Diyabetin giderek büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğuna dikkat çeken Beslenme ve Diyet Uzmanı Derya Eren, Uluslararası Diyabet Federasyonu’nun 2025 Diyabet Atlası verilerini paylaşıyor. Bu verilere göre Türkiye, Avrupa kıtasındaki en yüksek diyabet oranına sahip ülke konumunda bulunuyor. Avrupa’da her 10 yetişkinden biri diyabetliyken Türkiye’de bu sayı neredeyse 6 yetişkinden birine kadar yükseliyor. Son yıllarda yaşanan %170’lik artış ise bu tabloyu daha çarpıcı hale getiriyor.
Diyabete giden yolda önemli bir basamak olan insülin direnci veya pre-diyabet gibi durumlarda, hücreler glikozu yeterince kullanamıyor. Bu durumda beyin “enerji açığı var” şeklinde algı yaparak tatlı isteğini artırıyor. Beynin glikozu birincil enerji kaynağı olarak kullandığını belirten Eren, insülin direnci olan bireylerde glikoz hücre içine girmediği için kanda yüksek görünmesine rağmen beynin bunu enerji eksikliği gibi yorumladığını vurguluyor.
Beynin yakıtı şeker ve ödül mekanizması
Bilimsel veriler, bu durumun ödül mekanizmasını artırarak kişide karbonhidrat ve tatlı tüketme davranışını güçlendirdiğini ortaya koyuyor. Kan şekeri kontrolü ve sağlıklı beslenme açısından etiket okuryazarlığının kritik önem taşıdığını belirten Eren, paketli ürünlerin ön yüzünde yer alan “şeker ilavesiz” ya da “diyabetik” gibi ifadelerin her zaman sağlıklı bir içeriğe işaret etmediği konusunda uyarıyor.
İçerik listesi ve besin değerleri tablosu dikkatle incelenmediğinde gizli şekerler ve yüksek karbonhidratlar fark edilemiyor. Bu nedenle market alışverişlerinde doğru ürün seçimi günlük beslenme alışkanlıkları üzerinde belirleyici rol oynuyor. Diyabet hastalarına özel ürünlerin de belirli kurallar dahilinde tüketilmesi gerekiyor.
Tatlandırıcılar sınırsız tüketilmemeli
Diyabetik ürünlerin kontrollü tüketildiğinde güvenli kabul edildiğini ancak bu tüketimin “sınırsız” olamayacağını dile getiren Eren, poliol grubu tatlandırıcıların (sorbitol, maltitol vb.) bazı bireylerde gaz, şişkinlik ve ishal yapabildiğini söylüyor. Yapay tatlandırıcıların ise bağırsak mikrobiyotasını etkileyebileceğine dair güncel çalışmalar mevcut.
Dünya Sağlık Örgütü ve FDA, bu tatlandırıcıların günlük tavsiye edilen dozlarda alınması gerektiğinin önemini vurguluyor. Sağlıklı bir yaşam için en güvenli yaklaşım, doğal ve dengeli bir beslenme planı içinde sınırlı miktarda tatlı tüketmekten geçiyor.
