Uykuya dalmakta zorlanmak ve gece boyunca uykunun sık bölünmesi, günlük yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilen yaygın sorunlar arasında yer alıyor. Bu noktada vücudun doğal uyku düzeninde rol oynayan hormonlar önem kazanıyor. Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi’nden Nöroloji Uzmanı Prof. Dr. Yaşar Kütükçü, uykuya dalmayı kolaylaştıran ve gece uykusunu sürdürmeyi etkileyen melatonin hormonunun bu döngünün önemli bir parçası olduğunu belirtiyor.
Prof. Dr. Kütükçü, melatoninin karanlıkta beyin tarafından salgılanan doğal bir hormon olduğunu ve uyku düzeninin sağlanmasına katkı sağladığını ifade ediyor. Ancak gece ışığa maruz kalmak gibi bazı yanlış gündelik alışkanlıkların bu hormonun salgılanmasını azaltabildiğini vurguluyor. Kütükçü ayrıca, vardiyalı çalışma ve düzensiz uyku saatlerinin melatonin salgısını azaltarak uyku düzenini olumsuz etkileyebileceğini ekliyor.
Sirkadiyen ritmin bozulması uykusuzluğa davetiye çıkarıyor
Vücudun iç saati olarak tanımlanan sirkadiyen ritim, gece ve gündüz döngüsünü düzenliyor ve bu düzen, melatoninin doğal salgılanma ritmiyle birlikte çalışıyor. Kütükçü, bu ritmin bozulmasının uykuya dalma güçlüğü ve uykusuzluk gibi sorunlara yol açabileceğine dikkat çekiyor.
Özellikle farklı saatlerde uyuyup uyanmayı gerektiren vardiyalı çalışma modeli gibi nedenlerin uyku düzenini olumsuz etkilediğini belirten Kütükçü, günlük yaşamda uyku saatlerinin değişkenlik göstermesinin vücudun gece ve gündüz dengesini şaşırtarak uykuya geçiş sürecini zorlaştırdığını, bu durumun melatoninin doğal salgılanma düzenini de olumsuz etkilediğini söylüyor.
Melatonin desteği uyku-uyanıklık döngüsünü destekleyebilir
Melatonin, vücutta doğal olarak salgılanan bir hormon olmasının yanı sıra, bazı durumlarda takviye olarak da kullanılabiliyor. Prof. Dr. Kütükçü, melatonin takviyelerinin tablet, kapsül, ağızda dağılan tablet, damla, sprey ya da çiğnenebilir formlar gibi farklı seçeneklerle sunulduğunu ifade ediyor.
Bu farklı formların, melatoninin takviye olarak kullanımında kişilerin tercih ve kullanım alışkanlıklarına göre çeşitlilik gösterdiğini belirten Kütükçü, özellikle uyku-uyanıklık döngüsünün bozulduğu durumlarda melatonin takviyelerinin, vücudun doğal ritmini desteklemeye yönelik bir seçenek olarak değerlendirilebildiğini vurguluyor.
Takviyelerde kişisel farklılıklar dikkate alınmalı
Melatonin desteğinin herkes için uygun olmayabileceğinin altını çizen Prof. Dr. Yaşar Kütükçü, tüm takviyelerin yan etkileri ve ilaç etkileşimlerinin mutlaka göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade ediyor. Kütükçü, takviye kullanımıyla ilgili dikkat edilmesi gerekenleri şöyle özetliyor:
- Örneğin melatonin takviyesine, epilepsi hastaları ve kan sulandırıcı ilaç kullanan kişilerin mutlaka doktor kontrolünde başlaması gerekir.
- Bazı kişilerde alerjik etkiler bile görülebilir.
- Hamileler ve emziren annelerde melatonin desteğinin güvenilirliğini gösteren yeterli çalışma olmadığı için takviye önerilmez.
- Yaşlı bireylerde ise melatonin takviyesi gün içinde artmış uyku haline yol açabilir.
